روش های پیشگیری از بارداری

برای پیشگیری از بارداری روش‌های مختلفی وجود دارد؛ از کاندوم و قرص ضدبارداری گرفته تا آی‌یودی (IUD)، ایمپلنت، آمپول، روش‌های طبیعی و روش‌های دائمی. تفاوت اصلی این روش‌ها در میزان اثربخشی، نحوه استفاده، عوارض احتمالی و مدت اثر آنهاست.

اگر فقط میزان پیشگیری از بارداری را در نظر بگیریم، روش‌های طولانی‌اثر و برگشت‌پذیر مانند IUD و ایمپلنت از مطمئن‌ترین گزینه‌ها هستند؛ زیرا وابستگی کمتری به یادآوری و استفاده روزانه دارند.

اما یک روش واحد را نمی‌توان برای همه به‌عنوان بهترین روش جلوگیری از بارداری معرفی کرد. سن، وضعیت سلامت، برنامه برای بارداری در آینده، شیردهی، سابقه بیماری‌ها و ترجیح فرد در انتخاب روش مناسب اهمیت دارند. اگر علاوه بر بارداری، احتمال انتقال عفونت‌های مقاربتی نیز مطرح باشد، استفاده صحیح از کاندوم اهمیت ویژه‌ای دارد.

روش های پیشگیری از بارداری کدامند؟

روش‌های جلوگیری از بارداری را می‌توان به چند گروه اصلی تقسیم کرد:

• روش‌های طولانی‌اثر و برگشت‌پذیر: مانند IUD و ایمپلنت
• روش‌های هورمونی: مانند قرص، آمپول، چسب و حلقه واژینال
• روش‌های مانعی: مانند کاندوم و دیافراگم
• روش‌های مبتنی بر آگاهی از باروری: مانند پیگیری چرخه قاعدگی و زمان تخمک‌گذاری
• روش منقطع: خروج آلت تناسلی پیش از انزال
• روش‌های دائمی: توبکتومی در زنان و وازکتومی در مردان

روش مناسب برای هر فرد می‌تواند متفاوت باشد. بعضی افراد به دنبال روشی هستند که نیازی به یادآوری روزانه نداشته باشد، بعضی ترجیح می‌دهند از هورمون استفاده نکنند و برای برخی نیز محافظت در برابر بیماری‌های مقاربتی اهمیت بیشتری دارد.

بهترین روش پیشگیری از بارداری کدام است؟

اگر منظور از «بهترین» روش، کمترین احتمال بارداری در استفاده معمول باشد، IUD و ایمپلنت در میان مؤثرترین روش‌های برگشت‌پذیر قرار دارند. این روش‌ها پس از قرارگیری نیازی به مصرف روزانه یا استفاده در هر رابطه ندارند.

با این حال، انتخاب روش پیشگیری فقط بر اساس درصد اثربخشی انجام نمی‌شود. شرایط پزشکی، مدت زمانی که قصد پیشگیری دارید، احتمال فراموش کردن قرص، الگوی قاعدگی و تصمیم شما برای بارداری در آینده نیز باید در نظر گرفته شود.

بهترین راه پیشگیری از بارداری برای هر فرد روشی است که علاوه بر اثربخشی مناسب، با شرایط پزشکی، سبک زندگی و برنامه او برای بارداری در آینده سازگار باشد.

مقایسه سریع روش های جلوگیری از بارداری

روش های هورمونی پیشگیری از بارداری

روش‌های هورمونی با استفاده از هورمون‌های پروژستینی یا ترکیبی از استروژن و پروژستین، از راه‌هایی مانند جلوگیری از تخمک‌گذاری و تغییر مخاط دهانه رحم احتمال بارداری را کاهش می‌دهند.

مهم‌ترین روش‌های هورمونی عبارت‌اند از:

• قرص‌های ترکیبی ضدبارداری
• قرص‌های پروژستینی
• آمپول ضدبارداری
• ایمپلنت زیرپوستی
• IUD هورمونی
• حلقه واژینال
• چسب ضدبارداری

انتخاب بین این روش‌ها به شرایط فرد بستگی دارد. برای مثال برخی روش‌های حاوی استروژن برای همه مناسب نیستند و سابقه برخی بیماری‌ها، مصرف سیگار، فشار خون و خطر لخته شدن خون می‌تواند در انتخاب روش مؤثر باشد.

پیشگیری از بارداری با قرص ضدبارداری

قرص‌های ضدبارداری یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های جلوگیری از بارداری هستند. دو گروه اصلی آنها شامل قرص‌های ترکیبی حاوی استروژن و پروژستین و قرص‌های فقط پروژستینی است.

اثر قرص تا حد زیادی به مصرف منظم آن وابسته است. فراموش کردن قرص یا مصرف نادرست می‌تواند احتمال بارداری را افزایش دهد. به همین دلیل افرادی که معمولاً مصرف روزانه دارو را فراموش می‌کنند، ممکن است با نظر پزشک از روش دیگری استفاده کنند.

قرص‌های ضدبارداری از عفونت‌های مقاربتی پیشگیری نمی‌کنند.

آمپول ضدبارداری

آمپول‌های ضدبارداری حاوی هورمون پروژستینی هستند و در فواصل مشخص تزریق می‌شوند. یکی از مزایای این روش این است که فرد نیازی به مصرف روزانه قرص ندارد.

با این حال تزریق باید در زمان تعیین‌شده تکرار شود و این روش نیز مانند سایر روش‌های هورمونی باید متناسب با وضعیت سلامت فرد انتخاب شود.

ایمپلنت ضدبارداری

ایمپلنت یک میله کوچک حاوی هورمون پروژستینی است که زیر پوست بازو قرار می‌گیرد. این روش از روش‌های طولانی‌اثر و برگشت‌پذیر جلوگیری از بارداری است و به دلیل عدم نیاز به مصرف روزانه، احتمال خطای ناشی از فراموشی در آن بسیار کمتر است.

قرار دادن و خارج کردن ایمپلنت باید توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود.

پیشگیری از بارداری با IUD

IUD یا وسیله داخل رحمی، وسیله کوچکی است که توسط پزشک یا فرد آموزش‌دیده داخل رحم قرار می‌گیرد. این روش طولانی‌اثر و برگشت‌پذیر است و پس از خارج کردن آن امکان بارداری دوباره وجود دارد.

دو گروه اصلی IUD عبارت‌اند از:

• IUD مسی: بدون هورمون است.
• IUD هورمونی: مقدار مشخصی پروژستین آزاد می‌کند.

مدت اثر IUD به نوع و محصول مورد استفاده بستگی دارد و ممکن است چندین سال باشد. بنابراین زمان تعویض یا خارج کردن آن باید بر اساس نوع وسیله و توصیه پزشک تعیین شود.

وجود IUD به معنی محافظت در برابر بیماری‌های مقاربتی نیست.

آیا IUD برای پیشگیری اورژانسی هم استفاده می‌شود؟

بله؛ IUD مسی می‌تواند در شرایط مناسب به‌عنوان یکی از روش‌های بسیار مؤثر پیشگیری اورژانسی استفاده شود. برای این منظور باید در فاصله زمانی مناسب پس از رابطه محافظت‌نشده توسط پزشک یا فرد آموزش‌دیده قرار داده شود.

مزیت آن این است که پس از قرارگیری می‌تواند به‌عنوان یک روش پیشگیری طولانی‌مدت نیز باقی بماند.

پیشگیری از بارداری با کاندوم

کاندوم یک روش مانعی است که مانع رسیدن اسپرم به دستگاه تناسلی زن می‌شود. استفاده از آن آسان است، نیاز به اقدام پزشکی ندارد و برخلاف روش‌های هورمونی، هورمونی وارد بدن نمی‌کند.

کاندوم تنها روش پیشگیری از بارداری است که در صورت استفاده صحیح و مداوم، علاوه بر کاهش احتمال بارداری، خطر انتقال بسیاری از عفونت‌های مقاربتی را نیز کاهش می‌دهد.

برای اثربخشی بهتر، کاندوم باید از ابتدای تماس جنسی و در هر رابطه به‌درستی استفاده شود. پارگی، سر خوردن یا استفاده نادرست می‌تواند میزان محافظت را کاهش دهد.

اگر احتمال انتقال عفونت وجود دارد، حتی در صورت استفاده از یک روش دیگر مانند قرص یا IUD، استفاده از کاندوم همچنان اهمیت دارد. برای آشنایی بیشتر با این موضوع می‌توانید درباره بیماری های آمیزشی نیز مطالعه کنید.

دیافراگم برای جلوگیری از بارداری

دیافراگم یک وسیله انعطاف‌پذیر است که داخل واژن قرار می‌گیرد و دهانه رحم را می‌پوشاند تا احتمال ورود اسپرم کاهش پیدا کند. این روش معمولاً همراه با اسپرم‌کش استفاده می‌شود.

استفاده صحیح و زمان قرار دادن و خارج کردن دیافراگم در اثربخشی آن اهمیت دارد. این روش از بیماری‌های مقاربتی محافظت نمی‌کند.

روش های طبیعی پیشگیری از بارداری

در روش‌های مبتنی بر آگاهی از باروری، فرد چرخه قاعدگی و نشانه‌هایی مانند تغییر ترشحات دهانه رحم یا دمای پایه بدن را دنبال می‌کند تا روزهای بارور چرخه را تشخیص دهد.

در روزهایی که احتمال باروری بیشتر است، باید از رابطه واژینال خودداری شود یا از یک روش مانعی استفاده شود.

این روش‌ها نیاز به آموزش، پیگیری منظم و اجرای دقیق دارند و در استفاده معمول، نسبت به روش‌های طولانی‌اثر وابستگی بیشتری به رفتار فرد دارند. در افرادی که چرخه قاعدگی نامنظم دارند، تشخیص روزهای بارور نیز می‌تواند دشوارتر باشد.

روش منقطع یا بیرون کشیدن قبل از انزال

در روش منقطع، آلت تناسلی مرد قبل از انزال از واژن خارج می‌شود. این روش به کنترل دقیق زمان انزال وابسته است و احتمال خطای انسانی در آن وجود دارد.

روش منقطع همچنین هیچ محافظتی در برابر عفونت‌های مقاربتی ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین برای افرادی که به دنبال روش قابل‌اعتمادتر هستند، گزینه‌های دیگری نیز باید بررسی شود.

پیشگیری اورژانسی از بارداری بعد از رابطه

اگر رابطه جنسی بدون محافظت انجام شده، کاندوم پاره شده یا روش پیشگیری به‌درستی استفاده نشده است، روش‌های پیشگیری اورژانسی از بارداری وجود دارند.

این روش‌ها شامل بعضی قرص‌های اورژانسی و در شرایط مناسب IUD مسی هستند. هرچه اقدام برای پیشگیری اورژانسی زودتر انجام شود، بهتر است.

IUD مسی می‌تواند تا ۵ روز پس از رابطه محافظت‌نشده در شرایط مناسب برای پیشگیری اورژانسی قرار داده شود. زمان مناسب مصرف قرص اورژانسی نیز به نوع دارو بستگی دارد.

پیشگیری اورژانسی برای استفاده بعد از رابطه محافظت‌نشده است و جایگزین انتخاب یک روش منظم و مناسب برای جلوگیری از بارداری نیست.

روش های دائمی جلوگیری از بارداری

برای افرادی که مطمئن هستند در آینده قصد فرزندآوری ندارند، روش‌های دائمی پیشگیری از بارداری نیز وجود دارد. تصمیم برای استفاده از این روش‌ها باید با آگاهی کامل گرفته شود؛ زیرا با هدف دائمی بودن انجام می‌شوند.

بستن لوله زنان یا توبکتومی

در توبکتومی، لوله‌های فالوپ بسته، مسدود یا قطع می‌شوند تا اسپرم و تخمک نتوانند به یکدیگر برسند.

این روش برای پیشگیری دائمی طراحی شده است و قبل از انجام آن باید درباره تصمیم فرد برای فرزندآوری در آینده به‌طور کامل مشاوره انجام شود.

وازکتومی

وازکتومی روش پیشگیری دائمی برای مردان است که طی آن مسیر عبور اسپرم از بیضه‌ها مسدود می‌شود.

وازکتومی مانع تولید مایع منی یا انزال نمی‌شود، اما پس از انجام آن بلافاصله نمی‌توان روش پیشگیری قبلی را کنار گذاشت و تا تأیید نتیجه باید طبق توصیه پزشک از روش دیگری استفاده شود.

بهترین روش جلوگیری از بارداری برای زوج های جوان چیست؟

ازدواج یا جوان بودن به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که کدام روش مناسب‌تر است. اگر زوج در آینده قصد فرزندآوری دارد، معمولاً روش‌های برگشت‌پذیر بررسی می‌شوند.

اگر فراموش کردن مصرف روزانه قرص محتمل است، روش‌های طولانی‌اثر می‌توانند گزینه قابل بررسی باشند. اگر فرد تمایلی به استفاده از هورمون ندارد، گزینه‌هایی مانند IUD مسی یا کاندوم مطرح هستند. در صورت وجود خطر عفونت‌های مقاربتی نیز کاندوم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

برای انتخاب روش پیشگیری از بارداری به چه نکاتی توجه کنیم؟

پیش از انتخاب روش، بهتر است این موارد را در نظر بگیرید:

• آیا در چند سال آینده قصد بارداری دارید؟
• آیا می‌توانید مصرف روزانه قرص را به خاطر بسپارید؟
• آیا قاعدگی‌های شدید یا دردناک دارید؟
• آیا در دوران شیردهی هستید؟
• آیا سابقه لخته خون، میگرن، فشار خون یا بیماری خاصی دارید؟
• آیا سیگار مصرف می‌کنید؟
• آیا به یک روش بدون هورمون نیاز دارید؟
• آیا محافظت در برابر عفونت‌های مقاربتی نیز برای شما اهمیت دارد؟

شرایط باروری نیز می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های آینده مهم باشد. برای مثال اگر PCOS دارید و درباره باروری خود نگران هستید، مطلب آیا با تنبلی تخمدان می توان باردار شد؟ + بارداری سریع با تنبلی تخمدان می‌تواند اطلاعات تکمیلی در اختیارتان قرار دهد.

آیا روش های جلوگیری از بارداری باعث ناباروری می‌شوند؟

روش‌های برگشت‌پذیر مدرن پیشگیری از بارداری به‌طور معمول باعث ناباروری دائمی نمی‌شوند. پس از قطع بسیاری از این روش‌ها، امکان بازگشت باروری وجود دارد؛ هرچند سرعت بازگشت می‌تواند بسته به روش و شرایط فرد متفاوت باشد.

توبکتومی و وازکتومی متفاوت هستند، زیرا از ابتدا به‌عنوان روش‌های دائمی طراحی شده‌اند.

پیشگیری از بارداری در دوران شیردهی

شیردهی می‌تواند در شرایط بسیار مشخصی احتمال بارداری را کاهش دهد، اما نمی‌توان در همه شرایط فقط به شیردهی به‌عنوان روش پیشگیری اعتماد کرد.

برای مادران شیرده روش‌های مختلفی وجود دارد و انتخاب آنها به زمان سپری‌شده از زایمان، وضعیت شیردهی و شرایط پزشکی مادر بستگی دارد. بهتر است روش مناسب پس از زایمان با پزشک یا ماما انتخاب شود.

اگر قصد بارداری داشتیم چه کنیم؟

در بیشتر روش‌های برگشت‌پذیر می‌توان پس از تصمیم برای بارداری، روش پیشگیری را متوقف کرد یا وسیله را خارج کرد. زمان بازگشت باروری بسته به روش می‌تواند متفاوت باشد.

پس از شروع بارداری نیز شرایط رابطه جنسی ممکن است برای برخی زوج‌ها سؤال‌برانگیز باشد. در این زمینه می‌توانید مطلب باید ها و نباید های رابطه جنسی در بارداری را مطالعه کنید.

جمع بندی؛ کدام روش جلوگیری از بارداری را انتخاب کنیم؟

روش‌های مختلف پیشگیری از بارداری مزایا، محدودیت‌ها و میزان اثربخشی متفاوتی دارند. IUD و ایمپلنت از روش‌های بسیار مؤثر و طولانی‌اثر هستند، قرص و سایر روش‌های هورمونی برای بسیاری از افراد مناسب‌اند و کاندوم علاوه بر جلوگیری از بارداری، در کاهش خطر بسیاری از عفونت‌های مقاربتی نیز نقش دارد.

اگر بیماری زمینه‌ای دارید، داروی خاصی مصرف می‌کنید یا نمی‌دانید کدام روش برای شرایط شما مناسب‌تر است، انتخاب روش پیشگیری بهتر است پس از بررسی شرایط پزشکی انجام شود.

برای بررسی شرایط فردی و انتخاب روش مناسب می‌توانید با متخصص زنان دکتر هدی حق نظر مشورت کنید.

سوالات متداول درباره روش های پیشگیری از بارداری